مهدویت در قرآن کریم 18

هشدار نسبت به وقوع غیبت
    

  (قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ ماؤُکُمْ غَوْرًا فَمَنْ یَأْتیکُمْ بِماء مَعین);(1)

  «به آنها بگو: به من خبر دهید اگر آب هاى مورد استفاده شما، در زمین فرو رود، چه کسى مى تواند آب جارى در دسترس شما قرار دهد؟!»

  واژه «أرأیتم» یک واژه ترکیبى از همزه استفهام و فعل «رأیتم» است. این ترکیب و ترکیب هایى مانند آن، بیش از سى بار در قرآن آمده و در مواردى به کار رفته که نیاز به دقت، اندیشه و توجه دادن مخاطب باشد (و به معناى) «اخبرونى» (خبر دهید مرا) است. واژه «معین» اگر از ماده «مَعَن» باشد، به معناى جارى است. اما اگر از ماده «عین» باشد، به معناى ظاهر و نمایان است.

  زمین از دو پوشه تشکیل شده است: یکى «قشر نفوذپذیر» که آب را در خود فرو مى برد و دیگرى «قشر نفوذناپذیر» که آب را در آنجا نگاه مى دارد. تمام چشمه ها، چاه ها و قنات ها از برکت این ترکیب ویژه به وجود آمده اند; زیرا اگر زمین تا اعماق زیاد نفوذپذیر بود، آب ها در زمین فرو مى رفتند و دست کسى به آنها نمى رسید و همچنین اگر همه سطح زمین «نفوذناپذیر» بود، آب ها روى زمین مى ماندند و باتلاقى بزرگ درست مى شد یا به دریاها مى ریختند و چیزى به نام ذخایر آب زیرزمینى به وجود نمى آید.

  این نمونه کوچکى از رحمت عام خداوند است که مرگ و زندگى انسان، سخت با آن گره خورده است.(2)

  بنابراین، ظاهر آیه به اهمیت «آب جارى» در زندگى انسان ها مربوط است; ولى در روایات متعدد مصداق آب جارى «وجود مقدّس امام مهدى(علیه السلام)» دانسته شده است.

  در منابع معتبر روایى از امام باقر(علیه السلام) نقل شده است:

  «هذِه نزَلَتْ فِى القائِمِ(علیه السلام)یَقُولُ: اِنْ اَصبَحَ اِمامُکُم غائِباً عَنکُم لاتَدرُونَ أینَ هو فَمَن یَأتِیکُم بِامام ظاهر یَأتِیکم بِأخبارِ السَّماءِ وَالاَرضِ وحَلالِ اللّهِ جَلَّ وَعزَّ وحَرامِهِ. ثم قال(علیه السلام): واللّهِ ما جاءَ تأویلُ الآیةِ وَلابُدَّ أن یَجِىء تَأویلُها»;(3)

  «این آیه درباره امام قائم(علیه السلام)نازل شده است. مى فرماید: اگر امامتان غایب شود و ندانید که او کجاست، چه کسى امام ظاهرى براى شما خواهد آورد تا اخبار آسمان و زمین و حلال و حرام خداوند را براى شما بیاورد؟ سپس فرمود: به خدا سوگند! تأویل این آیه هنوز نیامده است و ناگزیر خواهد آمد.

  با کمى تأمل در مى یابیم که تفسیر آب ـ این مایه حیات مادى بشر ـ به وجود مقدّس امام زمان(علیه السلام) که سبب حیات معنوى جامعه انسانى است، امرى پذیرفتنى و قابل فهم است. نقش امام در جامعه انسانى مثل آب، نقشى مهم و اساسى است و البته شباهت هایى میان این دو وجود دارد:

  1. در قرآن کریم آب منشأ حیات همه موجودات معرفى شده است:

  (وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ کُلَّ شَیْء حَیِّ);(4) «و همه چیز را از آب، حیات و زندگى دادیم».

  امامت حضرت مهدى(علیه السلام) نیز مایه حیات فکرى و معنوى بشر است; چنان که امام باقر(علیه السلام) فرمود:

  «اِذا قامَ قائمُنا وَضَعَ اللّهُ یَدَه عَلى رُؤوسِ العِبادِ فَجَمَع بِها عُقُولَهم وَکَمُلَت بِها أَحلامَهُم»;(5)

  وقتى قائم ما(علیه السلام) قیام کند، خداوند دست خود را بر سر بندگان قرار مى دهد و بدین سبب خردهاى آنان را جمع کرده و عقل ایشان را کامل مى کند.

  2. همان گونه که نزول آب از عالم بالا است، موضوع امامت حضرت مهدى(علیه السلام)و ظهور او نیز امرى آسمانى است. قرآن کریم درباره آب فرموده است: (وَأنزَلَ مِن السَّماءِ ماءً)(6) «و خدا از آسمان آب فرو فرستاد» و درباره مسأله امامت مى فرماید: ... ولایَنالُ عَهدِىَ الظّالِمینَ(7); «و پیمان من به ستمکاران نخواهد رسید».

  3. آب سبب پاکیزگى و رفع آلودگى است. حکومت حضرت مهدى(علیه السلام) نیز مایه پاکیزگى و طهارت دل ها است. در روایتى از امام على(علیه السلام) نقل شده است:

  «لَو قَد قامَ قائِمُنا... لَذَهَبَتْ الشَّحْناءُ مِن قُلوبِ العِبادِ»;(8)

  اگر قائم ما قیام کند... کینه )و دشمنى( از دل هاى بندگان برود.

  همان گونه که اگر آب به اعماق زمین برود، هیچ کس به آن دسترسى ندارد و بشر با همه توان خود از رسیدن به آب ناتوان خواهد بود، اگر امام به اراده پروردگار در پس پرده غیبت قرار گیرد، مردم نمى توانند امامى از میان خود برگزینند; بلکه نیاز آنان به امام و پیشواى آسمانى باقى است. پس باید در طلب او باشند و از خداوند ظهور او را بخواهند; همان گونه که در نبود آب، باید از خداوند طلب کنند که چشمه هاى آنها را پُر آب کند.

  امام هفتم موسى بن جعفر(علیه السلام) در پاسخ برادرش على بن جعفر درباره تأویل این آیه مى فرماید:

  «اِذا فَقَدْتُم اِمامَکُم فَلَم تَرَوهُ فَماذا تَصنَعُون»;(9)

  زمانى که امام خویش را از دست دادید و از دیدن او عاجز شدید، پس چه خواهید  کرد؟!

  با این بیان روشن مى شود که مضمون آیه، مى تواند ناظر به دوران غیبت امام مهدى(علیه السلام) باشد; همان گونه که پیامبر(صلى الله علیه وآله) وقتى از امامان دوازده گانه پس از خود خبر داد، عمار یاسر از آن حضرت درباره مهدى(علیه السلام) سؤال کرد، پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) فرمود:

  «یا عَمّار! اِنَّ اللّه ـ تبارک و تعالى ـ عَهدَ الىَّ أنّه یَخرُجُ مِن صُلبِ الحسین اَئِمة تِسعَةً والتاسِعُ مِن وُلدِه یَغِیبُ عَنهم وذلِک قوله عزّوجَلّ: قل أرَأیتُم اِن أصبَحَ ماؤکم غوراً فَمَنْ یَأتِیکُم بِماء معین تکون له غیبة طویلة، یرجع عنها قوم و یثبت علیها آخرون فاذا کان فى آخر الزمان یخرج فَیَملاَ الدنیا قِسطاً وَ عَدلا کَما مُلِئَت جَوراً وظُلماً...»;(10)

  اى عمار! خداوند ـ تبارک و تعالى ـ با من پیمان بسته که بیرون مى آید از نسل حسین(علیه السلام) نُه امام و نهمین آنان از میان ایشان غایب مى گردد. و این همان سخن خداست که فرمود: «بگو )اى پیامبر( به من خبر دهید که اگر آب مورد استفاده شما در زمین فرو رود، چه کسى مى تواند آب جارى در دسترس شما قرار دهد؟!» براى او (مهدى) غیبتى طولانى خواهد بود که گروهى از امامت او باز خواهند گشت و گروهى دیگر بر آن ثابت قدم مى مانند و چون آخر الزمان شود، )مهدى(علیه السلام)( قیام مى کند و دنیا را پر از قسط و عدل مى سازد; همان گونه که از ظلم و جور پر شده باشد.

--------------------------------------

1. ملک(67)، آیه 30.

2. تفسیر نمونه، ج 24، ص 358.

3. کمال الدین وتمام النعمة، ج 1، باب 32، ص 325، ح 3.

4. انبیاء (21)، آیه 30.

5. کافى، ج 1، کتاب العقل والجهل، ص 25، ح 21.

6. بقره(2)، آیه 22.

7. مراد از پیمان الهى امامت است. ر.ک: تفسیر مجمع البیان و المیزان، ذیل آیه.

8. شیخ صدوق، الخصال، ج 2، ص 626.

9. شیخ طوسى، کتاب الغیبة، ص 160.

10. البرهان فى تفسیر القرآن، ج 8، ح 1، ص 79.

 
نتیجه
    

با اندکى تأمل در مى یابیم; آیات متعدد قرآن به پشتوانه روایات، به مسئله حاکمیت جهانى مستضعفان و عدالت، و رهبرى حضرت مهدى(علیه السلام)پرداخته اند.

/ 0 نظر / 14 بازدید